Anna Lewicka-Strzałecka, Prakseologia a etyka

Prof. dr hab. Anna Lewicka-Strzałecka

Dwa obszary filozofii praktycznej Tadeusza Kotarbińskiego
 Filozofia praktyczna Tadeusza Kotarbińskiego koncentrująca się wokół pytań o sprawność działań oraz ich godziwość wyznaczyła dwa nurty jego refleksji i badań, czyli prakseologię i etykę. Być może badania ankietowe pomogłyby w odpowiedzeniu na pytanie czy Kotarbiński bardziej znany jest jako autor "Traktatu o dobrej robocie" czy jako twórca koncepcji spolegliwego opiekuna. On sam oddawał się obu tym dyscyplinom z jednakową pasją, uważając prakseologię za swoją główną specjalizację naukową i jednocześnie utrzymując, iż najważniejsze są dla niego problemy etyki (Kotarbiński, 1986a). Prakseologia i etyka były dla Kotarbińskiego nie tylko dziedzinami badań, ale także przedmiotem nauczania w odniesieniu do szerokich kręgów społeczeństwa polskiego. W podniesieniu poziomu etyki osobistej i moralności społecznej a także w upowszechnieniu zasad sprawnego działania widział drogę rozwoju społeczeństwa polskiego. Warto podkreślić, że aktywność nauczycielską traktował niezwykle poważnie, jako swojego rodzaju misję i przypisywał jej wagę nie mniejszą niż pracy naukowej. Pragnął być nauczycielem przekazującym zasady sprawnego działania i normy moralne szerokim kręgom społecznym i dlatego nie stronił od aktywności popularyzatorskiej.
 Chociaż prakseologia i etyka stanowią refleksję nad ludzkim działaniem, to dotyczą odmiennych jego aspektów, toteż odrębne ich uprawianie jest normalną praktyką mającą na celu pozyskanie nowej wiedzy. Rozważania etyczne i prakseologiczne należą do innego porządku teoretycznego i abstrahowanie w jednych od drugich jest przejawem specjalizacji warunkującej rozwój dyscyplin naukowych. Podobnie jak fizyk, chcący wyliczyć prędkość jakiegoś ciała nie musi wiedzieć, kto wprawił je w ruch, tak prakseolog porównujący efektywność dwóch technik walki nie musi zastanawiać się nad słusznością celu tej walki. Podstawowe analizy etyczne i prakseologiczne były prowadzone przez Kotarbińskiego i jego kontynuatorów w dwóch odrębnych nurtach, których granice wytyczały swoiste dla każdego z nich pojęcia, takie na przykład jak skuteczność i ekonomiczność dla prakseologii, a sumienność i rzetelny stosunek do zobowiązań dla etyki (Kotarbiński, 1973, s.336). [prakseologia a etyka.doc - 113 KB]