Anna Lewicka-Strzałecka, Dlaczego zawiódł program etyczny Enronu?

Prof. dr hab. Anna Lewicka-Strzałecka

Programy etyczne firm stanowią swojego rodzaju instytucję w USA. Zrodziły się one w odpowiedzi na coraz gorsze notowania biznesu w oczach opinii społecznej spowodowane skandalami wywołanymi przez nieetycznych menedżerów wysokiego szczebla. Do świadomości menedżerów coraz częściej zaczęło docierać przekonanie, iż wspólnota etycznych standardów pracowników i firmy jest niezbędnym warunkiem efektywnego jej funkcjonowania. Wprowadzane na szeroką skalę w firmach amerykańskich programy etyczne miały być narzędziem kształtującym ową wspólnotę. Niewątpliwie istotnym bodźcem skłaniającym amerykańskie firmy do takich działań są Wytycznych Federalnego Wymiaru Sprawiedliwości (Federal Sentencing Guidelines for Organizations). To ustanowione w 1991 roku przez Kongres Amerykański prawo nie ma swojego odpowiednika w żadnym innym kraju na świecie. Przewiduje ono karanie firm za nadużycia popełniane przez pracowników, zaś wymiar kary uzależnia od tego czy firma próbowała zapobiec tym nadużyciom, inaczej mówiąc czy realizowała program etyczny zgodnie z ustanowionymi zasadami.
Powołano specjalną instytucję - United States Sentencing Commission oceniającą efektywność programów według następujących kryteriów: 1.ustanowienie standardów i reguł mających na celu wykrywanie nadużyć i zapobieganie im (kodeks postępowania), 2.wyznaczenie osób stojących wysoko w hierarchii służbowej, które będą odpowiedzialne za realizację programu etycznego, 3.otoczenie dyskretną uwagą pracowników skłonnych do nadużyć przez osoby cieszące się w firmie autorytetem, 4.efektywne komunikowanie standardów i procedur etycznych przez programy szkoleniowe i publikacje (szkolenia etyczne), 5.ustanowienie systemu monitorowania, audytowania i ujawniania nadużyć, 6.konsekwentny system wzmocnień i kar, 7.podejmowanie adekwatnych kroków w reakcji na wykroczenia i stałe doskonalenie programu etycznego.[enron1.doc]